A HISTÓRIA DE MIRRA (X, vv. 300 ss.)
dira canam; procul hinc natae, procul este
parente 300
aut, mea si vestras
mulcebunt carmina mentes,
desit in hac mihi
parte fides, nec credite factum,
vel, si credetis,
facti quoque credite poenam.
si tamen admissum
sinit hoc natura videri,
[gentibus Ismariis
et nostro gratulor
orbi,] 305
gratulor huic
terrae, quod abest regionibus illis,
quae tantum genuere
nefas:. 310
………………………………………………………
ipse negat nocuisse
tibi sua tela Cupido,
Myrrha, facesque
suas a crimine vindicat isto;
stipite te Stygio
tumidisque adflavit echidnis
e tribus una soror:
scelus est odisse parentem,
hic amor est odio maius
scelus.—undique
lecti 315
te cupiunt
proceres, totoque Oriente iuventus
ad thalami certamen
adest: ex omnibus unum
elige, Myrrha,
virum, dum ne sit in omnibus unus.
illa quidem sentit
foedoque repugnat amori
et secum "quo
mente feror? quid molior?"
inquit 320
"di, precor,
et pietas sacrataque iura parentum,
hoc prohibete nefas
scelerique resistite nostro,
si tamen hoc scelus
est. sed enim damnare negatur
hanc Venerem
pietas: coeunt animalia nullo
cetera dilectu, nec
habetur turpe
iuvencae 325
ferre patrem tergo,
fit equo sua filia coniunx,
quasque creavit
init pecudes caper, ipsaque, cuius
semine concepta
est, ex illo concipit ales.
felices, quibus
ista licent! humana malignas
cura dedit leges,
et quod natura remittit, 330
invida iura negant.
gentes tamen esse feruntur,
in quibus et nato
genetrix et nata parenti
iungitur, et pietas
geminato crescit amore.
me miseram, quod
non nasci mihi contigit illic,
fortunaque loci
laedor!—quid in ista revolvor? 335
spes interdictae,
discedite! dignus amari
ille, sed ut pater,
est.—ergo, si filia magni
non essem Cinyrae,
Cinyrae concumbere possem:
nunc, quia iam meus
est, non est meus, ipsaque damno
est mihi
proximitas: aliena potentior
essem. 340
ire libet procul
hinc patriaeque relinquere fines,
dum scelus
effugiam; retinet malus ardor euntem,
ut praesens spectem
Cinyran tangamque loquarque
osculaque admoveam,
si nil conceditur ultra.
ultra autem
spectare aliquid potes, inpia
virgo? 345
et quot confundas
et iura et nomina, sentis?
tune eris et matris
paelex et adultera patris?
tune soror nati
genetrixque vocabere fratris?
nec metues atro
crinitas angue sorores,
quas facibus saevis
oculos atque ora
petentes 350
noxia corda vident?
at tu, dum corpore non es
passa nefas, animo
ne concipe neve potentis
concubitu vetito
naturae pollue foedus!
velle puta: res
ipsa vetat; pius ille memorque est
moris—et o vellem
similis furor esset in
illo!" 355
'Dixerat,
at Cinyras, quem copia digna procorum,
quid faciat,
dubitare facit, scitatur ab ipsa,
nominibus dictis,
cuius velit esse mariti;
illa silet primo
patriisque in vultibus haerens
aestuat et tepido
suffundit lumina
rore. 360
virginei Cinyras
haec credens esse timoris,
flere vetat
siccatque genas atque oscula iungit;
Myrrha datis nimium
gaudet consultaque, qualem
optet habere virum,
"similem tibi" dixit; at ille
non intellectam
vocem conlaudat et
"esto 365
tam pia
semper" ait. pietatis nomine dicto
demisit vultus
sceleris sibi conscia virgo.
'Noctis
erat medium, curasque et corpora somnus
solverat; at virgo
Cinyreia pervigil igni
carpitur indomito
furiosaque vota
retractat 370
et modo desperat,
modo vult temptare, pudetque
et cupit, et, quid
agat, non invenit, utque securi
saucia trabs
ingens, ubi plaga novissima restat,
quo cadat, in dubio
est omnique a parte timetur,
sic animus vario labefactus
vulnere
nutat 375
huc levis atque
illuc momentaque sumit utroque,
nec modus et
requies, nisi mors, reperitur amoris.
mors placet.
erigitur laqueoque innectere fauces
destinat et zona
summo de poste revincta
"care, vale,
Cinyra, causamque intellege
mortis!" 380
dixit et aptabat
pallenti vincula collo.
'Murmura
verborum fidas nutricis ad aures
pervenisse ferunt
limen servantis alumnae.
surgit anus
reseratque fores mortisque paratae
instrumenta videns
spatio conclamat
eodem 385
seque ferit
scinditque sinus ereptaque collo
vincula dilaniat;
tum denique flere vacavit,
tum dare conplexus
laqueique requirere causam.
muta silet virgo
terramque inmota tuetur
et deprensa dolet
tardae conamina
mortis. 390
instat anus
canosque suos et inania nudans
ubera per cunas
alimentaque prima precatur,
ut sibi committat,
quicquid dolet. illa rogantem
aversata gemit;
certa est exquirere nutrix
nec solam spondere
fidem. "dic" inquit
"opemque 395
me sine ferre tibi:
non est mea pigra senectus.
seu furor est,
habeo, quae carmine sanet et herbis;
sive aliquis
nocuit, magico lustrabere ritu;
ira deum sive est,
sacris placabilis ira.
quid rear ulterius?
certe fortuna
domusque 400
sospes et in cursu
est: vivunt genetrixque paterque."
Myrrha patre audito
suspiria duxit ab imo
pectore; nec nutrix
etiamnum concipit ullum
mente nefas
aliquemque tamen praesentit amorem;
propositique tenax,
quodcumque est, orat, ut
ipsi 405
indicet, et gremio
lacrimantem tollit anili
atque ita
conplectens infirmis membra lacertis
"sensimus,"
inquit "amas! et in hoc mea (pone timorem)
sedulitas erit apta
tibi, nec sentiet umquam
hoc pater."
exiluit gremio furibunda
torumque 410
ore premens
"discede, precor, miseroque pudori
parce!" ait;
instanti "discede, aut desine" dixit
"quaerere,
quid doleam! scelus est, quod scire laboras."
horret anus
tremulasque manus annisque metuque
tendit et ante
pedes supplex procumbit
alumnae 415
et modo blanditur,
modo, si non conscia fiat,
terret et indicium
laquei coeptaeque minatur
mortis et officium
commisso spondet amori.
extulit illa caput
lacrimisque inplevit obortis
pectora nutricis
conataque saepe
fateri 420
saepe tenet vocem
pudibundaque vestibus ora
texit et
"o" dixit "felicem coniuge matrem!"
hactenus, et
gemuit. gelidus nutricis in artus
ossaque (sensit
enim) penetrat tremor, albaque toto
vertice canities
rigidis stetit hirta
capillis, 425
multaque, ut
excuteret diros, si posset, amores,
addidit. at virgo
scit se non falsa moneri;
certa mori tamen
est, si non potiatur amore.
"vive,"
ait haec, "potiere tuo"—et, non ausa "parente"
dicere, conticuit
promissaque numine
firmat. 430
…………………………………………………………………….
nacta gravem vino
Cinyran male sedula nutrix,
nomine mentito
veros exponit amores
et faciem laudat;
quaesitis virginis
annis 440
"par" ait
"est Myrrhae." quam postquam adducere iussa est
utque domum rediit,
"gaude, mea" dixit "alumna:
vicimus!"
infelix non toto pectore sentit
laetitiam virgo,
praesagaque pectora maerent,
sed tamen et
gaudet: tanta est discordia
mentis. 445
………………………………………………………………..
ad facinus venit illa suum; fugit aurea caelo
luna, tegunt nigrae
latitantia sidera nubes;
nox caret igne suo;
primus tegis, Icare,
vultus, 450
Erigoneque pio
sacrata parentis amore.
ter pedis offensi
signo est revocata, ter omen
funereus bubo
letali carmine fecit:
it tamen, et
tenebrae minuunt noxque atra pudorem;
nutricisque manum
laeva tenet, altera
motu 455
caecum iter explorat.
thalami iam limina tangit,
iamque fores
aperit, iam ducitur intus: at illi
poplite succiduo
genua intremuere, fugitque
et color et
sanguis, animusque relinquit euntem.
quoque suo propior
sceleri est, magis horret, et
ausi 460
paenitet, et vellet
non cognita posse reverti.
cunctantem longaeva
manu deducit et alto
admotam lecto cum
traderet "accipe," dixit,
"ista tua est,
Cinyra" devotaque corpora iunxit.
accipit obsceno
genitor sua viscera
lecto 465
virgineosque metus
levat hortaturque timentem.
forsitan aetatis
quoque nomine "filia" dixit,
dixit et illa
"pater," sceleri ne nomina desint.
'Plena
patris thalamis excedit et inpia diro
semina fert utero
conceptaque crimina
portat. 470
postera nox facinus
geminat, nec finis in illa est,
cum tandem Cinyras,
avidus cognoscere amantem
post tot
concubitus, inlato lumine vidit
et scelus et natam
verbisque dolore retentis
pendenti nitidum
vagina deripit
ensem; 475
Myrrha fugit:
tenebrisque et caecae munere noctis
intercepta neci est
latosque vagata per agros
palmiferos Arabas
Panchaeaque rura relinquit
Vou contar caso hediondo — filhas, pais,
afastai-vos!
Se acaso às
vossas almas meus cantos agradarem
descrede do
que canto, julgai-o impossível;
Mas se o
quiserdes crer, atentai no castigo.
Se a natureza
admite que um crime tal exista,
dou graças a Ismária,
a zona onde habitamos,
dou-lhe
graças por ver minha pátria tão longe
da terra onde
ocorreu o monstruoso incesto!
…………………………………………………………….
Nega o
próprio Cupido ter sido a sua flecha
a ferir-te, ó Mirra; e iliba do crime
os seus archotes.
Uma das Fúrias
foi quem te inspirou com infemal
tocha e
vipéreo veneno. Odiar o pai é crime,
mas um amor
como o teu é crime ‘inda maior!
A flor da
nobreza deseja-te, jovens de todo o oriente
disputam o
teu leito. De todos esses, Mirra,
escolhe um
noivo; de todos, só um te é proibido.
Ela sabe, e
forceja por repelir o amor
ilicito. “Estou
louca? Que faço?”, pensa ela.
“Deuses,
filial respeito, sacras leis paternais,
afastai-me do
incesto, não consenti meu crime,
se é que isto
é crime! 0 respeito filial
näo condena
este amor. Nos outros animais
cópula não é
crime: não é torpe a vitela
ser coberta
pelo pai, ou o cavalo unir-se
à filha; o
bode monta as cabras que gerou
e as aves
procriam de quem as procriou.
Feliz quem
assim faz! Do humano preconceito
nascem
perversas leis: a natureza aceita,
um código
cruel proibe! Ha porém povos,
diz-se, em
que a mãe ao filho se une, e a filha ao pai,
e assim, com
duplo amor, aumentam a afeiçäo!
Pobre de mim,
porquê não ter nascido entre esses?
Desgraça-me o
acaso que aqui me fez nascer!
Sempre estes
pensamentos! Ide, esperanças ilícitas!
Ele é digno
que o ame, mas como pai apenas.
Não fora eu a
filha do ‘ilustre Cíniras:
no leito
poderia a Cíniras unir-me!
Ele é meu, e
assim não pode pertencer-me.
O próprio
parentesco é causa do meu mal.
Estranha,
possuí-lo-ia! Ah!, pudesse eu fugir
e deixar para
trás as fronteiras da pátria
se assim
escapasse ao crime! Mas ardente e maldita
a paixäo não
mo deixa: fico p’ra contemplar
e tocar Cíniras,
falar-ihe, e, se mais não puder,
beijá-lo! Ímpia,
pois ousas algo mais desejar?
Não vês como
confundes as leis do parentesco?
Queres ser
rival da mãe, amante de teu pai?
Queres que te
digam irmã do filho, e mãe do irmão?
Não temes as
Fúrias com negras cabeleiras de víboras
cujos brandões
cruéis o olhar e o rosto atacam
dos criminosos?
Tu, enquanto o corpo tens
livre de
mancha, o espírito não manches,
não poluas da
natureza as sumas leis com uma cópula incesta.
Queres
praticá-la? Adversas te são as circunstâncias:
teu pai é homem
recto, e os bons costumes guarda.
Ah! pudesse
ele ter paixão igual a minha!”
Larga cópia
de jovens pretende Mirra, e Ciniras,
sem saber
qual escoiher, pois todos a merecem,
apresenta-os
a filha: ela que eleja um noivo.
A princípio
ela cala-se; o olhar fixo no pai,
arde; cálido
orvalho a vista ihe humedece.
Parece indício
a Ciniras de virginal pudor:
“que não
chore”, lhe diz; limpa-lhe as faces, beija-a.
Excessivo é o
prazer que os beijos dão a Mirra;
e ao
perguntar-lhe o pai quem escolha por marido:
“Alguém que
se assemelhe a ti!”, — foi a resposta.
Tais palavras
enganam o pai; por isso as louva
dizendo: “Guarda
sempre o respeito filial
que assim
demonstras!” Mirra, à palavra “respeito”,
baixa os
olhos ao chão, consciente do seu crime.
Já vai em
meio a noite, no sono esquecem todos
fadigas e
cuidados; só Mirra ainda vela
presa de fogo
atroz, incapaz de esquecer
sua paixão
funesta; ora perde as esperanças,
ora se enche
de audácia; hesita entre a vergonha
e o desejo;
não sabe o que fazer. Qual árvore
ferida pelo
machado, prestes a receber
o último
golpe, oscila sem saber p’ra que lado
há-de cair,
de todos o perigo ameaçando;
assim a alma
de Mirra, de várias paixões presa,
hesita e
treme, entre uma e outra vacilando,
e só na morte
vê p’ra 0 seu amor repouso.
Decide-se a
morrer. Ergue-se na intenção
de
enforcar-se. Ao prender do alto da porta o cinto,
diz: “Adeus,
amado Ciniras; só espero que compreendas
da minha
morte a causa !”, — e ao pálido pescoço
a corda
passa. Diz-se que a fiel ama
que a porta lhe
guardava ouviu este murmúrio.
A velha sai
do leito, abre a porta, e mal vê
o mortal
aparato, enorme grito solta.
Desesperada,
fere-se, as vestes rasga; o laço
fatal
desprende, e parte; enfim, pode chorar,
abraçar Mirra
e a causa ihe inquirir do suicídio.
Queda-se muda
a jovem, o olhar fixo no chão:
dói-lhe assim
ver desfeito em breve instante o empenho
que fizera em
morrer. A ama insiste; aponta
as cãs, e os
peitos secos; invoca o berço e o leite,
por eles pede
a Mirra lhe narre a sua dor.
Esta a prece
repele, e geme. Näo desiste
a ama, e lhe
promete mais que guardar segredo:
“Fala, deixa
ajudar-te; sou velha, inútil não!
Estás louca?
Sei de alguém que com preces e ervas
curar-te
pode. Alguém te deitou mau-olhado?
Com mágico
ritual serás purificada.
Se o que te
faz sofrer é a ira dos deuses,
fazendo
sacrifícios tal ira aplacaremos.
Que mais
imaginar? Da tua casa a sorte
é próspera,
progride; vivos tens mãe e pai!”
Ao ouvir “pai”
suspira do íntimo do peito
Mirra! não
sente a ama qualquer sombra de
crime
mas de algum
mal de amor percebe que se trata.
Tenaz em seu
propósito, pede que lho indique,
qualquer que
seja; aperta-a, lacrimosa, ao peito
senil,
abraça-a toda entre os seus braços débeis:
“Jâ percebi,
tu amas! Nada temas. Meu zelo
te ajudarâ,
sem nunca de nada suspeitar
teu pai”. Da
ama se aparta Mirra como louca,
esconde no
leito o rosto: “Vai-te, por favor, vai-te,
não faças
mais sofrer minha vergonha !” Insiste
a velha. “Vai-te*,
diz Mirra, “ou deixa de inquirir
a minha dor.
Não queiras trazer a luz um crime.”
A ama
estremece, as mâos trémulas pela idade e o medo
estende,
ajoelha aos pés de Mirra suplicante,
fala-lhe com
carinho, depois mete-lhe medo;
ameaça: ou a
verdade, ou então irá contar
o laço que
encontrou, o suicídio tentado.
Revele Mirra o seu amor: promete auxílio.
A jovem ergue
o olhar, com lágrimas inunda
o peito da
ama, tenta — uma vez, outra vez —,
revelar-se,
mas sempre as palavras reprime,
e de vergonha
esconde o rosto com as vestes:
“Feliz a
minha mãe, por ter um tal marido!”
Não pode dizer
mais, e geme. A ama percebe;
um calafrio lhe
entra no corpo até aos ossos,
as cãs hirtas
de horror eriçam-se na fronte.
Diz tudo
quanto pode p’ra tentar dissuadir
esse amor
criminoso. A jovem sabe bem
que os conselhos
são justos, porém estã decidida
a morrer, se
o amado não puder possuir.
“Vive então”,
diz-lhe a ama, .possuirãs o teu...”
Não ousa
dizer “pai”, interrompe-se. E os deuses
invoca por
garantes da promessa que fez (*)
…………………….….………………………………………….
Um dia a ama
encontra Cíniras sob o efeito
do vinho, e
com fatal diligência lhe fala,
sob um nome
suposto, dum amor verdadeiro
que alguém
por ele tem: “É jovem bem
formosa!”
Perguntando
ele a idade: “A mesma que tem Mirra !” ,
foi a resposta.
“Vai então buscá-la.” A velha
chegando a
casa: “Filha, alegra-te, vencemos!”
A pobre moça
não ousa sentir uma alegria
completa, o
coração augura-lhe desgraça.
Mas está
contente. Na alma, paixões eontrârias lutam (**)
……………………………………………………………………...
Mirra parte
ao encontro do seu crime de amor.
A noite jaz
envolta em total escuridão.
Três vezes ao
sair o pé tropeça, agoiro
que a devia fazer voltar atrás, três vezes
fúnebre
mocho, — mau presságio! —, com voz lúgubre
piou. Mas
mesmo assim ela vai; a vergonha
diminui ao
esconder-se na negrura da noite.
Dá a mão
esquerda à ama, com a outra tacteia
o caminho no
escuro. Já chega ao pé da alcova,
já abre a
porta e entra. Então os pés fraquejam,
os joelhos
tremem, a cor e o sangue a abandonam:
é já quase ao
chegar que a coragem lhe foge.
Quanto mais
perto está do crime mais estremece;
arrepende-se
quase; e quase quereria
poder voltar
a casa sem que a visse ninguém.
Enquanto
hesita, a velha empurra-a com a mão,
até junto do
leito imponente, e entrega-a
ao pai,
dizendo: “Aqui a tens. tua, Ciniras!”
E um ao outro
uniu os seus corpos malditos.
Em leito
impuro acolhe aquele pai o fruto
que gerara.
Da moça os medos virginais
acalma, o
temor dela afasta. Talvez mesmo,
com o direito
da idade, lhe chamou “minha filha”
e ela lhe
chamou “pai”! Ao incesto não faltam
nem os nomes
sequer. Fecundada sai Mirra
da alcova
patema: traz no ventre maldito
impio semen,
do crime o fruto concebendo.
Vê a noite
seguinte repetir-se o prazer
criminoso. E
essa noite ainda não foi a última!
Até que uma
vez Ciniras, desejoso de ver,
depois de
tanta cópula, o rosto da amante,
vai buscar
uma luz, e vê a filha, o incesto!
A dor não ihe
permite articular palavra:
da bainha
pendente polida espada arranca,
Mirra foge,
ao abrigo da treva, a noite cega
permite-lhe
que escape à morte. Após errar
na vastidão
do campo, acaba por deixar
os palmares
da Arábia e as terras da Pancaia (***)
(*)
Omitimos os VV. 431-437.
(**)
Omitimos os VV. 446-447.
(***)
Para castigarem Mirra pelo seu crime, os deuses transformaram-na na planta que
tem o seu nome. Já depois de metamorfoseada, Mirra viria a dar à luz Adónis.
Tradução de J. António Campos em
Antologia de poesia latina, erótica e satírica, por um grupo de
docentes da Faculdade de Letras de Lisboa. Fernando Ribeiro de Mello – Edições
Afrodite, Lisboa, 1975